सारंगखेडा दत्त मंदिर यात्रा: लाखांच्या जनसागराला मूलभूत सुविधांची प्रतीक्षा; शौचालय आणि स्नानगृहांची सोय करण्याची मागणी!.
सोमेश मुळे सारंगखेडा:
उत्तर महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध आणि लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या सारंगखेडा (ता. शहादा) येथील श्री दत्त मंदिराची यात्रा आणि ‘चेतक उत्सव’ संपूर्ण देशात प्रसिद्ध आहे [१]. मार्गशीर्ष पूर्णिमेला भरणारी ही यात्रा केवळ धार्मिक उत्सव नसून, देशातील एक मोठा घोड्यांचा बाजार म्हणूनही ओळखली जाते [१]. या यात्रेसाठी महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश आणि इतर राज्यांतून लाखो भाविक, व्यापारी आणि पर्यटक सारंगखेड्यात दाखल होतात. मात्र, दरवर्षी येणाऱ्या या अथांग जनसागराला आजही मूलभूत सुविधांसाठी मोठा संघर्ष करावा लागत आहे.
बाहेरील भाविकांची मोठी गैरसोय
लांबचा प्रवास करून येणाऱ्या भाविकांमध्ये महिला, वृद्ध, लहान मुले आणि अपंगांची संख्या मोठी असते. यात्रेच्या ठिकाणी पोहोचल्यानंतर सर्वात मोठी समस्या भेडसावते ती म्हणजे शौचालय आणि स्नानगृहांची (अंघोळीची) कमतरता. पुरेशी व्यवस्था नसल्यामुळे बाहेरील गावाहून आलेल्या लोकांना आणि महिलांना उघड्यावर जावे लागते, ज्यामुळे त्यांची मोठी कोंडी आणि मानहानी होते.
सार्वजनिक स्वच्छतागृहांची संख्या अत्यंत नगण्य असल्याने, परिसरामध्ये आरोग्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण होतो. उघड्यावरील शौचामुळे दुर्गंधी पसरते आणि साथीचे आजार पसरण्याचा धोका वाढतो. तसेच, योग्य स्नानगृहे नसल्यामुळे हजारो भाविक तापी नदीच्या पात्रात अंघोळ करतात. यामुळे पवित्र नदीचे पाणी दूषित होते आणि नदीकाठी कपडे बदलण्यासाठी महिलांना सुरक्षित व आडोशाची जागा मिळत नाही.
सारंगखेडा यात्रेला आता भव्य स्वरूप प्राप्त झाले असून शासन याला पर्यटन स्थळाचा दर्जा देते. मग अशा वेळी मूलभूत सुविधा पुरवण्यात प्रशासन मागे का, असा प्रश्न नागरिक विचारत आहेत. या यात्रेत खालील गोष्टींची तातडीने अंमलबजावणी होणे गरजेचे आहे:
* यात्रेच्या मुख्य मैदानावर, बाजार परिसरात आणि पार्किंगच्या ठिकाणी मोठ्या संख्येने फिरती शौचालये (𝓜𝓸𝓫𝓲𝓵𝓮 𝓣𝓸𝓲𝓵𝓮𝓽𝓼) ठेवली पाहिजेत.
नदीकाठी आणि मैदानाजवळ महिलांसाठी आडोसा असलेली स्वतंत्र स्नानगृहे उभारली जावीत.
केवळ सुविधा उभारून चालणार नाही, तर तेथे २४ तास पाण्याचा पुरवठा आणि मैला उपसण्याची नियमित व्यवस्था हवी.
* दिशादर्शक फलक: बाहेरील लोकांना ही स्वच्छतागृहे कुठे आहेत हे सहज कळावे, म्हणून ठिकठिकाणी मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी भाषेत फलक लावण्यात यावेत.
“स्वच्छ भारत अभियाना”च्या काळात एवढ्या मोठ्या आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या यात्रेत भाविकांना मूलभूत हक्कांसाठी वणवण करावी लागणे ही खेदाची बाब आहे. स्थानिक ग्रामपंचायत, जिल्हा प्रशासन आणि सारंगखेडा दत्त मंदिर देवस्थान ट्रस्ट यांनी केवळ आर्थिक उत्पन्नाचा विचार न करता, भाविकांच्या आरोग्याची आणि सन्मानाची काळजी घेतली पाहिजे. आगामी यात्रेपूर्वी या ठिकाणी पुरेशा शौचालय व स्नानगृहांची सोय करून बाहेरील लोकांची होणारी गैरसोय कायमची दूर करावी, हीच तमाम भाविकांची आग्रही मागणी आहे.
